الهام باقری

جمله های خود را چه گونه می سازید؟(1)

می دانم! جمله نویسی در زبان فارسی، از درس های ابتدایی بود و شما هم خوب بلدید جمله بنویسید! اما کاش هنوز مثل دوران کودکی می توانستیم با جمله های ساده، سر و ته یک خبر را هم بیاوریم! اما نمی شود! انگار دستی می خواهیم جمله هایمان لباس ساده و راحت شان را دربیاورند و اتوکشیده و عصا قورت داده خودشان را نشان دهند. خوب است بدانیم در زبان فارسی، جمله را از نظر ساختاری سه دسته تقسیم کرده اند. مقصود از ساختار جمله، تعداد فعل های یک جمله و تکمیل معنای آن است. گاهی جمله با یک فعل معنایش کامل می شود؛ اما گاهی، ساختارش پیچیده تر است و رابطه یی معنادار میان دو یا چند فعل شکل می گیرد. در این مطلب، قصد ما این است که جمله های فارسی را از نظر ساختاری تشریح کنیم! درست مانند پزشکان در اتاق تشریح!

کد خبر: 30593 | تاریخ خبر: 13/10/1395




جمله بندی در فارسی


جمله‌های فارسی سه جورند:


1-  ساده (مستقل، بسیط)؛


2-  پیوسته؛


3-  مرکب.






خودِ جمله‌ی مرکب نیز دو نوع است:


3-1-  مرکب نوع اول


3-2-  مرکب نوع دوم


جمله‌ی ساده، جمله‌یی‌ست که با یک فعل، معنای آن کامل می‌شود، و در پایان آن نشانه‌های: نقطه، پرسش یا تعجب می‌گذارند؛ برای نمونه:


رییسان جمهوری ایران و روسیه هم‌چنین بر اهمیت همکاریِ دو کشور برای کمک به ازسرگیریِ روند مذاکرات حل و فصل سیاسیِ مشکلات سوریه تأکید کردند.


ﭼﻪ ﮐﺴﯽ ﺣﺎﺿﺮ است ﻫﻮﯾّﺘﺶ ﺭﺍ ﺑﺎ ﻣﺎ ﺗﻘﺴﯿﻢ ﮐﻨﺪ؟


هر دوی این جمله‌ها، جزو جمله‌های ساده هستند؛ و همان‌طور که می‌بینید، با یک فعل معنای آن‌ها کامل می‌شود.


اما جملهی پیوسته؛ جمله‌ی پیوسته، مجموعه‌ی چند جمله‌ی ساده است که در ظاهر نه، اما در معنا با هم پیوستگی دارند. پس، اصل در جمله‌های پیوسته این است که هر کدام به‌تنهایی جمله‌ی کاملی باشند.


نمونه برای جمله‌ی پیوسته:


امروز بسیار سرد است. من ناچارم از خانه بیرون بیایم. لباس گرم من مناسب این هوا نیست. می‌دانم سرما می‌خورم.


همان‌گونه که دیدید، می‌توانیم میان جمله‌های پیوسته نقطه بگذاریم؛ زیرا هر جمله‌ی عضو آن، به‌تنهایی معنای کاملی دارد؛ اما پشت سر مجموعه‌ی جمله‌ی پیوسته، یک روایت، یک داستان، یا یک موضوع نهفته است.


در زبان رسانه، میان هر جمله‏ ی آن، یک قید یا حرف ربط می‏ گذارند، تا با یک تیر دو نشان بزنند:


1- حضور همین قیدها و حرف‏ های ربط، نشان می‌دهد که جمله پیوسته است، نه ساده؛ یعنی یک نخ نامریی، جمله‏ ها را از نظر معنایی به هم پیوند می‏ دهد؛


2- خواننده با دیدن هر قید یا حرف ربط، درمی‏ یابد، جمله‏ ی بعدی با جمله ‏ی پیش از خود، پیوند معنایی دارد؛ پس منتظر می‏ ماند ادامه‏ ی موضوع را دریابد؛


3- کاربرد قید یا حرف ربط، می‌تواند امضای نویسنده باشد؛ یعنی هر نویسنده برای خود از مجموعه‌ی قیدهای خاصی استفاده کند، که خواننده بتواند او را با آن قیدها بشناسد.


درمورد قید ربط پیش‌تر سخن رفت. تنها کوتاه تکرار شود که: قید ربط، میان دو جمله، ربط ایجاد ‌می‌کند؛ برای مثال:


این پرونده طبق روال قانونی درحال رسیدگی و بررسی‌ است؛ اما صدور قرار مجرمیت برای معاون سیاسی-امنیتیِ استاندار آذربایجان شرقی صحت ندارد.


یا:


برای حمایت از سرمایه‌گذاران منطقه، با هر پیشنهادی در این حوزه موافقت می‌شود؛ چرا که هدف، ایجاد اشتغال پایدار در منطقه است.


گروه قیدهای ربط از نظر معنایی به هفت دسته تقسیم می‌شوند:


1-   قیدهای ربط بیان نتیجه؛ مانند: پس، بنابراین، درنتیجه، بدین ترتیب، از این رو، ...


نمونه:  ... دی اکسید کربن لایه‌یی را ایجاد کرده، و اجازه‌ی خروج گرما را از زمین نمی‌دهد؛ درنتیجه، اثر گازهای گلخانه‌یی در روی زمین ایجاد شده است.


2-  قیدهای ربط بیان استثنا؛ مانند: به جز، مگر، مگر آن‌که، الّا، به غیر از، به جز مواردی که گفته شد، ....


نمونه: طبق قانون، معدن‌های محدوده‌های باطل‌شده را نمی‌توان واگذار کرد؛ مگر این‌که به مزایده گذاشته شوند.


3-  قیدهای ربط بیان تناقض یا تضاد؛ مانند: اما، ولی، ولیکن، با وجود این، درحالی که، حال آن‌که، با این‌که، با این حال، وگرنه، ...


نمونه: اکنون برخی‌ها می‌گویند که ارتش آزاد سوریه یک سازمان تروریستی‌ست؛ درحالی که، ارتش آزاد سوریه متشکل از معارضانی میانه‌رو با دغدغه‌ی آزادیِ خاک خود هستند.


4-  قیدهای ربط بیان مطلب افزوده؛ مانند: نیز، هم‌چنین، افزون بر این، علاوه بر این، به علاوه، ضمناً، درضمن، گذشته از این، وانگهی، مع هذا، از سوی دیگر، از طرفی، نکته‌ی دیگر این‌که، ...


نمونه: نیروهای یمنی یک مزدور سعودی را در منطقه‌ی «کلابه» در استان «تعز» کشتند، و دو تن دیگر را مجروح کردند؛ از سوی دیگر، یگان تک‌تیرانداز ارتش یمن موفق شد سه نظامیِ سعودی را در عملیات استان «نجران» در جنوب عربستان از پای درآورد.


5- قیدهای ربط بیان علّت؛ مانند: زیرا، چون، چراکه، چون که، به این دلیل (علّت، سبب) که، برای این‌که، ....


نمونه: ... پیش از امنیت پرواز، دنبال اخلاق هستیم؛ زیرا مردم به ما اعتماد می‌کنند و خانواده و ناموس خود به ما امانت می‌سپارند.


6-  قیدهای ربط بیان توضیح ساده‌تر؛ مانند: یعنی، به عبارت دیگر، توضیح اضافه‌تر آن‌که، مانند، برای مثال، برای نمونه، آن‌گونه‌که، به‌طوری‌که، ...


نمونه: آمریکا به‌طور غیرمنتظره این مصوبه را وتو نکرد و به آن رأی ممتنع داد؛ به عبارت دیگر، نماینده‌ی آمریکا در سازمان ملل به این مصوبه رأی ممتنع داد، و 14 عضو دیگر شورای امنیت به آن رأی مثبت دادند.


7-  قیدهای ربط بیان شرط؛ مانند: اگر، اگرچه، چنانچه، وقتی که، هنگامی که، ... این قیدهای ربط، اغلب بر سر جمله‌ی نخست می‌آید و دو جمله را به جمله‌ی مرکب تبدیل می‌کند. درباره‌ی جمله‌ی مرکب پس از جمله‌ی پیوسته سخن گفته شده‌است


نمونه: چنان‌چه به هر دلیل، ارسال الکترونیک درخواست جبران خسارت ممکن نباشد، به طریق مقتضی دیگر ارسال می‌گردد.




قیدهای ربط را ازنظر ساختاری نیز به سه دسته تقسیم کرده‌اند:


1-  قید ربط ساده؛ یعنی قید تک‌واژه‌یی؛ مانند: اما، زیرا، چون،...


2-  قید ربط مرکب؛ یعنی قید چندواژه‌یی؛ مانند: بدین منظور، از این نظر، چنانچه، همان‌گونه که پیش‌ترگفته شد، ...


3-  قید ربط دوبخشی؛ گاهی قیدهای ربطِ بیان شرط، دو بخشی هستند، یک بخش بر سر جمله‌ی نخست می‌آیند و بخش دوم بر سر جمله‌ی دوم؛ مانند: اگرچه ... اما،     نه‌تنها ... بلکه. در مثال‌های زیر:


اگرچه قطع‌نامه‌ی اخیر شورای امنیت سازمان ملل متحد علیه رژیم صهیونیستی، ضمانت اجرای جدی ندارد، اما صرف تصویب چنین قطع‌نامه‌یی به فشار افکار عمومی بر روندها و رویه‌های جاری در نهادهای بین المللی اشاره می‌کند.


دقت شود، گاهی قید ربط –مانند دیگر قیدها- در جمله تغییر مکان می‌دهد؛ یعنی به جای آغاز جمله، در میان جمله می‌آید:


کشورهای غربی و عربی نه‌تنها نگران فعالیت این گروه‌ها نیستند، بلکه به برخی کمک نیز می‌کنند.


گفته شد که، ساخت قید ربط مرکب در رسانه‌ها بیش از هرجای دیگر رواج دارد؛ زیرا با قید ربط، خواننده‌ی مطلب، بهتر با موضوع خبر یا گزارش ارتباط می‌گیرد. درواقع، قید ربط میان ذهن خواننده و مفهوم متن یک پل ارتباطیِ خوب برقرارمی‌کند. قید ربط، یک کلید خوب است که خواننده‌ی مطالب به‌سرعت می‌تواند میان جمله‌ها پیوند معنایی را پیدا کند و مطلب را عمیق‌تر متوجه شود. چون روش ساخت قید ربط مرکب، چندان دشوار نیست، هر خبرنگاری می‌تواند برای خودش و با امضای خودش قید ربط مرکب بسازد.


شیوهی نگارش جملهی پیوسته


- فرمول: جمله‏ ی1+ ؛ + قید یا حرف ربط ساده + جمله‏ ی 2 + ...


- فرمول2: جمله ‏ی1+ ؛ + قید یا حرف ربط مرکب + ، + جمله‏ ی 2 + ...


نکته: همان‌گونه که در فرمول2 آمده است، پس از قید ربط مرکب –اگر بین دو جمله آمده باشد- اغلب نشانه‌ی کاما یا همان ویرگول گذاشته می‌شود.


پرسش: آیا میشود میان جملههای پیوسته، حرف یا قید ربط نباشد؟


بله. به مخاطب و نوع اثر بستگی دارد. اگر در کار داستان‌نویسی یا ترجمه‌ی متن‌های ادبی و هنری هستیم، نیازی نیست میان جمله‌های پیوسته حرف یا قید ربط به کار رود.

انتهای پیام /*