کد مطلب: 30578 | تاریخ مطلب: 1395/08/09
نسخه چاپی | ارسال به دوستان

الهام باقری

دستور خط فارسی11/ عدد را چگونه بنویسیم: عددی؟ یا حرفی؟

عددنویسی، بخشی از دستور خط فارسی ست که در رسانه با کتاب توفیر دارد. هم چنین در کتاب های علوم متفاوت نیز عددنویسی تغییر می کند. بی شک عددنویسی در تیتر و بدنه ی مطلب نیز اندکی تفاوت دارد. در گفتار این بار، قصد این است که شیوه ی عددنویسی در رسانه ها توضیح داده شود و با فرمولی کلّی و ساده و شناخت استثناهای آن فرمول، دستور خط در این زمینه سریع تر نهادینه شود.

دستور خط فارسی11/ عدد را چگونه بنویسیم: عددی؟ یا حرفی؟



«عددنویسی» در رسانه


برای نگارش عدد، یک قانون کلّی وجود دارد:


«در متن رسانه، عدد را به عدد باید نوشت نه حرف!»


البته در بدنه‌ یا آغاز تیتر، لید و متن، گاهی این قانون تغییر می‌کند و بسته با ارزش خبریِ عدد، می‌توان آن را عددی یا حرفی نوشت. جزییات تغییرات این قانون چنین است:


1. برای نگارش عددهای اصلی در رسانه، با قانون زیر پیش بروید:


1-1. عددها از 1 تا 20 و تمامیِ عددهای بدون صدای «ـُـ» میانی (مانند: سی، چهل، صد، دویست، هزار، ...) در متن به صورت حرفی بیایند؛ برای نمونه:


سانحه‌ی جاده‌ی رشت، پنج کشته داشت.


این قانون دو استثنا دارد:


استثنای نخست: عدد «9»! با آن‌که یک‌رقمی‌ست و باید حرفی بیاید، چون ممکن است با واژه‌ی «نه» به معنای «خیر، پاسخ منفی» اشتباه گرفته شود، عددی نوشته می‌شود.


استثنای دوم: در تیتر (عددهای بدون «ـُـ»)، هم حرفی می‌تواند بیایند، هم عددی؛ اما وقتی عددی می‌نویسیم که ارزش خبری به عدد بستگی دارد؛ مانند:


12 مظنون به اتهام دزدی دستگیر شدند


1-2. عددهای کم‌تر از چهاررقمی را که هنگام خواندن، میان‌شان صدای «ـُ» شنیده می‌شود، عددی می‌نویسیم؛ برای نمونه:


53،    1798،    520        










               




















ننویسیم



بنویسیم



پنجاه و سه



53



هزار و هفتصد و نود و هشت



1798



پانصد و بیست



520








1-3. برای شمارش اعداد درشت (پنج‌رقمی به بالا)، از ترکیب عدد و حرف استفاده می‌شود؛ مثلاً:


25هزار و 232 ریال، یک میلیون و 452 هزار و 129 بزرگ‌سال، 19 کیلو و 252 گرم و 45 سانتی‌گرم ماده‌ی مخدر شیشه،...


نکته: اگر عدد دارای ارزش خبری‌ست، و در تیتر یا لید وارد شده، بهتر است عددی نوشته شود؛ برای مثال:


23 کیلو و 123 گرم شیشه در این عملیات منهدم شد


2. برای نگارش شماره‌ی صفحه، جلد، نمودار، نقشه، آمار، محاسبه‌ها، رفرنس، شماره شناس‌نامه، نتیجه‌ی مسابقه‌ها، نتیجه‌ی انتخابات، عدد اندازه‌گیری، مواد قانونی، شماره‌ی شناسنامه، شماره‌ی خانه، شماره‌ی تلفن، درجه‌ی حرارت، وزن و قد بدن، و درکل مقیاس‌های عددی و مانند آن، در متن فارسی از عدد استفاده می‌کنند؛ برای نمونه:


جدول شماره‌ی 8-2، نمودار 1، 23درجه و 30 دقیقه‌ی جغرافیایی، صفحه‌ی 52 [در متن]، ص52 [در زیرنویس]، جلد3 [در متن]، ج3 [در زیرنویس]، ...


نکته: در نگارش سندها -به‌ویژه مالی- هم عدد، هم حرف نوشته می‌شود، تا کار بی‌خطا باشد؛ مانند:


75 (هفتاد و پنج) دستگاه رایانه، پنج میلیون و هفتصد و سی و سه هزار و ششصد و چهل و دو ریال (642/733/5 ریال)


3. برای نگارش تاریخ  به سال و روز، درون متن از عدد استفاده می‌شود؛ به‌ویژه «سال» که گاهی داخل پرانتز می‌آید؛ برای نمونه:


علی‌اکبر دهخدا (1344-1259خ.) ... ،


یا: کتاب «نگارش و یرایش» نوشته‌ی احمد سمیعی (1378)... ،


یا: اما معزّ الدوله‌ی دیلمی به سال 352ق. مردم را به راه‌اندازیِ مراسم تعزیه‌ی سید الشهدا (ع) واداشت.


نکته‌ی 1: اگر تاریخ، ارزش خبری نداشته باشد، و فقط توضیح اضافی باشد، حتماً در پرانتز آورده می‌شود.


نکته‌ی 2: برای نگارش ماه، عدد نمی‌آید؛ یعنی باید نام ماه را بنویسیم؛ برای نمونه:


علی‌اکبر دهخدا (درگذشت: اسفندماه 1344خ.) ...


نکته‌ی 3: برای نگارش عدد روز، در کنار ماه بهتر است حرفی و به شکل ترتیبی نوشته شود؛ برای نمونه:


یازده سال پیش در چنین روزی، یعنی یازدهم مهرماه 1385، عمران صلاحی شاعر و روزنامه‌نگار و طنزپرداز مشهور ایرانی درگذشت.


نکته‌ی 4: میان دو تاریخ، آن‌ تاریخی که قدیمی‌تر (کوچک‌تر) است، سمت چپ، و آن‌که جدیدتر (بزرگ‌تر) است، سمت راست نوشته می‌شود؛ نمونه:


1392-1378خ. ، 511-498 ق.


نکته‌ی 5: اگر قرار باشد یک تاریخ را با گاه‌شمار (تقویم)های گوناگون بنویسیم، میان هر عدد، خط کج به کار می‌رود و باز هم داخل پرانتز می‌آید؛ برای نمونه:


در روزگار غیاث الدین محمد بن ملکشاه سلجوقی (دوره‌ی پادشاهی: 511-498ق./ 497-484خ./ 1117-1104م. ) امام فخر رازی «مقتل» را نوشت.



4. برای نگارش ساعت و دقیقه در کنار هم، عدد به صورت عددی می‌آید؛ نمونه:


9:15            20:34


در این نمونه‌ها عدد سمت راست (15 و 34) نشانه‌ی دقیقه است، و عدد سمت چپ (9  و  20) ساعت را نشان می‌دهد. هرچند روش‌های دیگری نیز برای نگارش ساعت وجود دارد، این شیوه دقیق‌ترینِ آن است.


5. نام‌های خاص دارای عدد، به همان شکلی که در ذهن مردم ثبت شده، در متن رسانه به کار می‌رود؛ برای مثال:


عملیات والفجر 8، آر.پی.جی7، ...


6. تاریخ سده (قرن) را می‌توان هم به عدد نوشت، هم به حرف؛ مانند:


سده‌ی بیستم میلادی، یا: سده‌ی 20م.


7. می‌توان درصد را حرفی یا عددی نوشت:


پانزده درصد ، 15 % ، 15درصد


نکته: تمامیِ عددهای درون متن -که باید عددی نوشته شوند- اگر در آغاز سطر آمده باشند، باید حرفی بنویسیم؛ مانند:


یکهزار و دویست واحد مسکونی تا پایان سال جاری در غرب تهران واگذار می‌شود.


اما اگر عدد در تیتر بیاید و ارزش خبری بسیاری داشته باشد، می‌توان حتی تیتر را با عدد آغاز کرد؛ برای نمونه:


1367، سال دلهره و امید بود


8. عددهای تخمینی، ترتیبی، کسری و غیرآماری –همگی- با حرف نوشته می‌شوند؛ برای نمونه:


دو تا سه کیلو هرویین کشف شد


سده‌ی چهارم قمری، دانشجویان سال سوم


دوپنجم بودجه به امور آموزشی و بهداشتی رسید


درخت هفتصدساله‌یی در بجنورد کشف شد


9. اگر عدد بخشی از واژه باشد، با حرف نوشته می‌شود؛ مانند:


شش‌دانگ، یک‌باره، پنجگانه، دوشنبه، بیست‌وسومین سالگرد،  


10. صفت‌های نسبیِ عدددار، حرفی نوشته می‌شوند؛ نمونه:


هفده‌ساله، بیست‌وپنج‌ساله،...


نمونه هایی از خبرگزاری ایرنا:



تیتر: داعش بیش از یک سوم عناصرش را در یک ونیم سال اخیر از دست داده است


تیتر: سوریه با انتقال کمک های بشردوستانه به 25 منطقه در محاصره موافقت کرد


تیتر:  دیدار هم زمان شترنج باز نابینای کشور با 10 شترنج باز(چون تیتر است و عدد 10 ارزش خبری دارد.)


تیتر : پیکر پاک 4 شهید در اصفهان تشییع شد(چون تیتر است و عدد 4 ارزش خبری دارد)


لید: پیکر پاک سه تن از شهدای تازه تفحص شده ی دوران دفاع مقدس و یک شهید مدافع حرم از شهدای تیپ فاطمیون اصفهان روز پنج شنبه از میدان فیض به سمت گلستان شهدای این شهر تشییع شد.


متن خبر:شهرستان بُِرخوار با 120هزارنفر جمعیت در 10 کیلومتری شمال اصفهان قرار دارد.


متن خبر:... بیش از دو دهه مشاور ارشد نتانیاهو محسوب می شد.


 


جمله ی درست از نظر عددنویسی؛ اما نادرست از دستور زبان فارسی:


تیتر: ضرب و شتم پنج دانش آموز از سوی یک معلم در کلاله تحت بررسی است


جمله ی درست: تیتر: ضرب و شتم معلم به پنج دانش آموز در کلاله در حال بررسی است


متن خبر: کلاله با بیش از 110 هزار نفر جمعیت در شرق استان گلستان قرار دارد و در 220 واحد آموزشی این شهرستان، 21 هزار دانش آموز مشغول تحصیل هستند.


تیتر: 21 دختر در بند بوکوحرام آزادشدند


متن خبر: متأسفانه وجود دولت ضعیف در عراق به ویژه در 15- 10 سال اخیر موجب شده است که تروریست های پ.ک.ک با لانه کردن در آن کشور، برای ترکیه تهدید امنیتی باشند.


متن خبر: قیمت هر کیلو انگور با کیفیت متوسط برای تازه خوری از 15 هزار تا 25 هزار ریال و هر کلیو انگور برای تهیه ی کنسانتره 6 هزار ریال است که انگورهای عرضه شده برای تازه خوری بسیار ارزان تر از قیمت تمام شده، از باغداران خریداری می شود. 


متن خبر: علاوه بر پنج هزار اثر باستانی، 2 هزارو 300 اثر ثبت شده در فهرست آثار ملی، کوه های سربه فلک کشیده،... و دها ودیعه ی بی نظیر الاهی در طبیعت لرستان، مکان های مذهبی خاص در این استان وجود دارد.




 

. انتهای پیام /*

دیدگاه ها و نظرات

برای ارسال نظرات از فرم پایین صفحه استفاده کنید.
مسئولیت نوشته‌ها بر عهده نویسندگان آنهاست و گذاشتن آنها به معنی تائید نظرات آنها نیست.
فرستنده: *  
پست الکترونیک:
نظر:
 
کد امنیتی:
ارسال